Musul’dan sonra ne olacak?

Musul’dan sonra ne olacak?

Irak Başbakanı İbadi, Musul’un IŞİD’den kurtarıldığını ilan etti. Peki bundan sonra ne olacak? Atılım Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Prof. Dr. Hasan Ünal, Ahi Evran Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Serhat Erkmen ve gazeteci Musa Özuğurlu BirGün’e konuştu.

***

IŞİD stratejik bir projeydi misyonunu tamamladı

Prof. Dr. Hasan Ünal

musul-dan-sonra-ne-olacak-318657-1.

»Irak Başbakanı İbadi Musul’un kurtarıldığını açıkladı. Bundan sonra Irak’ı neler bekliyor?
Irak’ı bundan sonraki süreçte bekleyen en önemli konu Barzani’nin referandum kararı olacak. Barzani referandum kararında ısrarcı olacak mı? Referandumda ısrarcı olursa da bağımsız yönde adımlar atacak mı? Bağımsızlık yönünde adımlar atarsa Irak’ın toprak bütünlüğü nasıl sağlanacak ve Irak Merkezi Hükümeti ve başta Türkiye olmak üzere bölgedeki diğer ülkeler buna nasıl tepkiler gösterecek? Irak için en önemli sorular bunlar olacaktır. Çünkü Musul’un IŞİD’den temizlenmesi işinden en karlı çıkanlardan biri Barzani. Gerek Irak’ta gerekse Suriye’de IŞİD sanki bilerek, isteyerek ortaya çıkarıldı. Suriye bataklığından ortaya çıkarılan bu örgüt, profesyonelce yönlendirilmişe benziyor. Bu yönlendirmenin sonunda da hem Irak’ın hem de Suriye’nin toprak bütünlüğü bozularak buralarda Kürt devletleri oluşturma girişimleri hayata geçirildi. Bunun için de IŞİD kullanıldı, planlı şekilde olduğundan güçlü gösterilmeye çalışıldı.

Bu sayede IŞİD’le savaşan; Irak’taki Peşmergelere, Suriye’deki PYD kuvvetlerine batılılar baştan beri açıktan açığa silah vermiş oldular. Bunu, medeni dünyanın mücadelesi adına “Bu orta çağ kafalı örgütle mücadele eden ediyorlar, onlara yardımcı olmalıyız” diye yaptılar. Ama 2014’ten beri bunların olacağı çok belliydi. Perşembenin gelişi çarşambadan değil, pazartesinden belliydi.

»Bu durum Suriye İç Savaşı’nı nasıl etkiler?
Musul’un kurtarılmasının Suriye’deki gidişata çok büyük bir etkisinin olacağını söylemek mümkün değil. Musul’dan kaçan, kaçmasına izin verilen IŞİD savaşçıları varsa –ki epeyce olduğu tahmin ediliyor- bunların bir dönem Rakka’ya gittiği söylenmişti. Gittiler mi, gitmediler mi? Amerika’nın IŞİD’le olan ilişkileri de çok ilginç. Bazen IŞİD yenilmesin diye çaba sarf ediyorlar. Bazen de güya IŞİD’le savaşıyorlar. İşin ayrıntısını bilmemiz mümkün değil ama dışarıdan görünen kadarıyla; IŞİD, Irak’taki işlerini tamamlamış durumda. IŞİD sayesinde Barzani Kerkük’ü ele geçirdi ve Musul’un önemli bir bölümüne el koydu. Şimdi de referandumla bağımsızlığa gidiyor.

»Öldürüldüğü iddia edilen Bağdadi’nin olmamasının örgüt üzerindeki yansımaları nasıl olur?
IŞİD, giderek can çekişir hale geldi. Güçleri, kuvvetleri, etkisi, yayılma kabiliyetleri hep abartılmıştı. Zaten bu da stratejik bir gerekçe ile yapılmıştı. IŞİD şu anda misyonunu büyük ölçüde tamamlamışa benziyor. Hem Irak’ın hem Suriye’nin üçe bölünmesini sağlayacağa benziyor. IŞİD’in artık yapabileceği fazla bir şey kalmadı.

***

Kullanışlı bir örgüttü, başka yerlerde çıkabilir

musul-dan-sonra-ne-olacak-318658-1.

Musa Özuğurlu

»Musul sonrası dönemde bölgeyi ne beliyor?
Irak iki büyük sorunla karşı karşıya kalacak. Birincisi referandum. Irak’ta Musul sonrası en önemli gündem maddesi Eylül ayında yapılması planlanan bağımsızlık referandumu olacak. Daha önce Peşmerge ve Irak merkezi hükümeti arasında yapılmış olan bir takım pazarlıklar söz konusuydu. Ama şimdi Barzani’nin bağımsızlık referandumu kararı almasından sonra durumun, yani bu pazarlık bazında durumun nereye gidiceği belli değil. Çünkü merkezi yönetim bu referandum sürecine sıcak bakmıyor, bağımsızlık oylamasına sıcak bakmıyor ve aynı zamanda tabi Irak içerisinde Barzani’nin kendi bölgesinde ki durumu da tam netleşmiş değil. Dolayısıyla o bölge üzerine yoğunlaşılacak ve muhtemelen bundan sonraki gelişmeler, Irak Kürdistanı bölgesi merkezli olacak.

musul-dan-sonra-ne-olacak-318659-1.

»İkinci problem ne olacak?
Irak’ın karşısına çıkacak ikinci bir problem de muhtemelen Haşdi Şabi olacak. Bugün Birleşik Arap Emirlikleri Dışişleri bakanının bir açıklaması vardı. IŞİD’in temizlenmesinden dolayı Irak hükümetini tebrik etti ama Haşdi Şabi’nin de, İran’la ilişkisi olan bütün örgütlerinde temizlenmesini istiyoruz gibi bir ifade kullandı. Muhtemelen bu Körfez ülkeleri yani Birleşik Arap Emirlikleri tabi Suudi Arabistan ve diğer ülkeler adına konuşuyor. Körfez ülkeleri Irak’a Haşdi Şabi ile ilgili madem ki IŞİD bitti, artık Haşdi Şabi’nin de Irak’ta bir işlevi kalmadı baskısı yapacaklar.

IŞİD’in bundan sonra ne yapacağı, nasıl bir işlevinin olacağı çok önemli. Çünkü Musul’da ki bu yenilgiden sonra sıra Rakka’da. Rakka da ABD, Suriye Demokratik Güçleri ya da Suriye Ordusu, kim tarafından alınırsa alınsın IŞİD’in işi bitmiş olacak, hareket edebileceği alan kalmamış olacak. IŞİD için Suriye’de sadece Deyrizor tarafı ve biraz daha aşağıya Irak sınırına doğru Fırat Nehri boyunca olan o bölgeler kalacak. Dolayısıyla IŞİD tamamen sıkışmış olacak.

»Musul yenilgisi IŞİD’in sonu anlamına gelmiyor o halde!
Musul’un alınmasıyla birlikte Rakka’daki yenilgi tamamen kesinleşti artık. Kaçınılmaz bir durum bu IŞİD açısından. Bu coğrafya için artık IŞİD bitti diyebiliriz. IŞİD bundan sonra ne yapacak? Bir taraftan Irak’ta olduğu gibi bir yerde yok edilecek ama diğer yandan başka bir yerde ortaya çıkabilir. Onu da gözlemek gerekiyor. Küresel çapta Libya gibi, belki de Yemen gibi başka bir takım ülkelerde çıkmasını bekleyebiliriz. Bunu da bir ihtimal olarak söylüyorum sadece. Çünkü IŞİD sonuçta işe yarayan bir örgüt. Herkes tarafından kullanılan bir örgüt ve IŞİD’in bundan sonra ki o küresel mücadelede kim tarafından nerelerde kullanılacağını bilmiyoruz. Dolayısıyla Musul’un kurtarılması hem bölgesel çapta, hem de küresel çapta yeni birtakım gelişmelere, yeni bir takım olasılıklara yol açacak gibi görünüyor.

»Bu durum Suriye’yi nasıl etkiler?
ABD’nin Suriye’de yer almasının en büyük belki de tek kozu IŞİD’di. Tek sebebi, dayanağı IŞİD’di. Peki Rakka alındıktan sonra veya IŞİD çölden ibaret o bölgeye itildikten, izole edildikten veya tamamen yok edildikten sonra ne olacak? Suriye’de tek başlık kalacak bundan sonra. IŞİD yok olduktan sonra İdlib, Dera, Kuneytra tarafında o veya bu şekilde bir çözüm yoluna doğru gidilecek. O örgütler zaten ABD ve diğerleri için çok önemli değil, ama bir siyasi baskı unsuru olarak kullanılıyorlar.

»Kürtler bu durumdan nasıl etkilenecek?
Fakat asıl mesele bundan sonra Suriye’de Kürt başlığı altında olacak. Kürtlerin durumunun ne olacağı bir siyasal özerklik mi, idari özerklik mi verileceği belli değil. BM Özel temsilcisi De Mistura’nın açıklaması var: “Kürtler de yeni Suriye anayasasında yer almalı” diye. Bu durumun tabi ki Türkiye’ye etkisi olacaktır. Çünkü BM düzeyinde dile getirilmeye başlandı artık. Bu daha önce ABD tarafından da dile getiriliyordu. Artık Türkiye istese de istemese de bir Kürt realitesi söz konusu Suriye’de. Ve bu realite Türkiye’ye daha yakın bir güvenlik algılaması oluşturuyor, hatta bu anlamda Şam’dan daha çok etkiliyor. Şam nasıl bir pozisyon alacak doğrusu o konuda şu anda tespitte bulunmak mümkün değil. Daha öncesinde idari özerklik siyasi değil ama idari özerkliğe Şam’a sıcak baktığı yönünde bir takım sinyaller vardı. Ama şimdi son dönemde YPG’nin Amerikan desteğiyle kendi doğal sınırları olarak sayılan Kürt bölgesinin dışına taşmaya başladığını gördük. Dolayısıyla Şam’ın buna tepkisi olabilir. Bu durumda buradan bir anlaşmazlık çıkar ama ABD ve Rusya eninde sonunda bir idari özerklik zemininde Şam’la Kürtleri buluşturacak. Şu an güneyde yaptıkları anlaşma da biraz bu anlama geliyor. Dolayısıyla özet olarak IŞİD gittikten sonara geriye bir tek başlık kalıyor o da Kürt başlığı. Geriye kalanlarının hiçbir önemi yok; ne Nusra’nın ne de diğer örgütlerin. Bunlar her hangi bir şekilde halledilebilecek örgütler.

»Türkiye nasıl etkilenecek?
Nasıl etkileneceğini önümüzdeki dönemde göreceğiz. Türkiye’nin komşularıyla araları iyi değil. Bir takım “genel gidişata’’ ters politikalar yürütüyor. En son ABD’nin belirlemeye çalıştığı Körfez Koalisyonu’na ters bir takım politikalar belirliyordu. Acaba IŞİD ve diğer örgütler bundan sonra Türkiye’ye karşı kullanılır mı kullanılmaz mı bunu da bir soru işareti olarak bir kenarda tutmak lazım.

***

IŞİD gerilla savaşı başlatmaya çalışabilir

musul-dan-sonra-ne-olacak-318660-1.

Doç. Dr. Serhat Erkmen

»Musul sonrası süreçte Irak’ı neler bekliyor?
Öncelikle şunu söyleyelim ki operasyonlar henüz tam olarak bitmedi, güvenlik sağlanamadı. Telafer gibi birçok bölgede hâlâ IŞID’in varlığı sürüyor. İlk etapta oraları da kontrol altına almak isteyecekler, ama daha sonrasında IŞID’in Irak’da gerilla savaşı başlatmaya yönelik bir hamlesi olabilir. Güvenlik anlamında bakıldığı zaman Musul’un temizlenmesi ve kurtarılması IŞID’e vurulan çok önemli bir darbe. Örgütün kontrol ettiği büyük bir kaleydi, etkisi çok başkaydı. Musul’un kurtarılması IŞID ile mücadelede çok önemli bir adım, ama güvenliğin sağlanabilmesi için Irak’ta daha uzun süreli ülkenin değişik bölgelerine yayılan bir takım güvenlik operasyonları muhtemelen sürdürülecek. Ama ülkenin kaderini belirleyecek tek şey bu güvenlik operasyonları olmayacak. IŞID’in elinde olan bölgelerin rehabilitasyonu ve buranın ne kadar yaşanılabilir bölgeler haline getirilmesi önemli bir sorun olarak karşımıza çıkıyor.

»Ne tür sorunlar bunlar?
IŞID’in eline geçirdiği bölgelerden bu örgütü çıkartmaya çalışırken çok büyük yıkımlar yaşadı Irak. Bu yerlerin tekrar yaşanılabilir bölgeler haline getirilebilmesi için ciddiye alınarak yapılmış ve büyük kaynaklar içeren projeler yapılması gerekiyor. Hepsinden önemlisi gerçek anlamda kapsayıcı demokratik bir yönetime sahip olması gerekiyor, aksi takdirde ülkede farklı şekillerde çatışmaların çıkması mümkün olabilir.

musul-dan-sonra-ne-olacak-318661-1.

»Suriye iç savaşını nasıl etkiler?
Mutlaka bir miktar etkileyecek ama Suriye’deki iç savaşın dinamikleri Irakla bağlantılı olmakla birlikte şu anda başka bir rotada ilerliyor. Orada Amerika Birleşik Devletleriyle birlikte Rusya’nın kendi önderliğini yaptığı iki tane ittifak oluştu. Suriye’nin iç dinamikleri şu anda Irak iç savaşından daha önemli ama eğer Irak hükümeti veya hükümete bağlı olan gruplar Suriye’nin çağrısıyla, İran’ın ve Rusya’nın da desteğiyle Irak’ta iç çatışmaya dâhil olurlarsa o zaman farklı bir dinamizm etki yaratabilir olan biten üzerinde. Etkisini Deyrizor’da görmek mümkün. Deyrizor’da yaşanan gelişmeleri daha yakından etkileyecek. Suriye’nin güneyindeki çatışmaları çok fazla etkilemeyecek.

»Bağdadi’nin olmaması IŞİD’i nasıl etkileyecek?
Şu ana kadar Rus haber kaynakları dışında bunu yayımlayan yok. IŞID’in kabul ettiğini de Rus haber kaynakları yaydı. Herhangi bir IŞID kaynağında böyle bir şey görünmüyor. Bağımsız diğer kaynaklarda da doğrulanmıyor. Üstelik haberi dikkatli okursanız Bağdadi’nin öldürüldüğü örgüt tarafından da kabul edildi ama yerine geçen lideri kimse açıklamıyor. Bana biraz ortam hazırlamaya yönelik bir haber gibi geliyor. Kesinleşmeden yapmak doğru değil. Eğer Bağdadi’nin öldüğünü örgüt kabul etse, bunu bir şekilde duyursa bununla beraber yeni liderini de açıklamasını da gerekir.Aksi takdirde örgüt kendi içerinde ciddi problem yaşar. Neden şüpheyle bakıyoruz çünkü bugüne kadar defalarca böyle ölüm haberleri ilan edildi, sonrasında öyle olmadığı ortaya çıktı. O yüzden temkinli yaklaşılması gerektiğini düşünüyorum.

Yorum Yapın